Alle Geschiedenis Ooit – Grote Namen

00:00 Buiten is het kut. Binnen zit Claudia de Breij. 00:03 In de Claudia Show praat ik met gasten over de wereld zoals die is. En hoe we ermee om moeten gaan. En zoals die zou kunnen zijn. En hoe we onszelf daar een beetje vrolijk onder kunnen houden. De Claudia Show. Elke week. 00:24 Dit is Grote Namen, een podcast van alle geschiedenis ooit... waarin Nienke de Jong, Arkonyoki en ik, Tom Aalmoes... op zoek gaan naar het echte verhaal... achter de grootste namen uit de geschiedenis. Van koningen tot schurken en van wereldleiders tot vrijheidstrijders. Hoe werden zij de grootste van de wereld? En is dat eigenlijk wel terecht? 00:52 Met in deze aflevering Maria Theresia van Oostenrijk. 00:56 Ja, een aartshertogin en koningin die voorbestemd was om niet veel macht te hebben. Maar zij werd een van de machtigste vrouwen van de 18e eeuw. Een absolute vorst met moderne ideeën. Die zorgde voor veel goede dingen, zoals gezondheidszorgen en lantaarnpalen. Maar die er ook niet voor terugdijnst om een heel volk haar rijk uit te jagen. 01:16 Ja, en we vroegen natuurlijk aan jullie op Instagram wat jullie dan wel niet wisten van deze Europese Royal. En nou eerlijk gezegd, net zoals ik zelf tot kort, zeiden heel veel mensen helemaal niets. De grootmoeder van Europa, veel kinderen, klopt. Moeder van Marie Antoinette, heel goed. Geen heilige, nee het gaat inderdaad niet over moeder Teresa. Nee, nee. De enige Habsburgse keizerin. En daar is de sappige banger. Oostenrijkse successieoorlog. Netjes als je dat weet hoor. 01:46 Ja, als luisteraars zijn. Die ochtends wakker worden. Nenken aan de Oostenrijkse successieoorlog. Mijn kraaner luisteraar hoor. 01:53 Ik had het wel met Arco voor de aflevering er al over. Ze waren in deze tijd niet goed in namen geven aan de oorlog. De Oostenrijkse successieoorlog. Nou, even mijn tepels terug. 02:02 Oh, daar heb je zoveel zin in. Super. 02:04 Nee, maar het is wel super interessant. Dus we gaan het over hebben. 02:07 Ja en ik mag aftrappen. Zoals Donald Trump dan zegt. Veel mensen weten niet. En dan bedoelt hij altijd zichzelf dat hij het niet weet. Dat geldt goed voor mij ook. Waar zitten we in de geschiedenis? We zitten in de eerste helft van de 18e eeuw. Dus Lodewijk XIV is net dood als dit verhaal begint. De zonnekoning. Die heeft 72 jaar op de Franse troon gezeten en daarmee Europa gedomineerd eigenlijk. En na decennia onafgebroken oorlog sluiten bijvoorbeeld Engeland en Frankrijk vrede. En komt dus een periode van relatieve rust in Europa. 02:38 Nederland is net over zijn gouden eeuwpiek heen. En Europa is eigenlijk een soort lappendeken van huwelijken... tussen koningshuizen en successieoorlogen inderdaad. En we gaan naar het huis Habsburg. Het regeert vanuit Wenen over een enorm maar versplinterd rijk. En het is eeuwenlang al de machtigste dynastie van Europa. Maar het is ook een soort papieren tijger. Maar traditioneel is het ook de drager, het Habsburgse huis... van de titel Heilige Roomse Keizer. 03:10 En dat Rijk, dat Heilige Romeinse Rijk, is niet een Rijk zoals we het nu kennen, maar dus echt een lappendeken van Duitse en Midden-Europese staten. Heel veel gedoept met een landkaart. 03:20 Ja, en de keizer zit er wel boven, maar hoeveel mensen zich van hem aantrekken, dat wisselt een beetje van keizer tot keizer. 03:27 Het is namelijk omdat het een gekozen keizer is aan het hoofd. En die titel is dus al generaties van de Habsburgers eigenlijk. En dat rijk omvat dus Oostenrijk, Hongarije, Bohemen, wat we nu vooral als Tsjechië kennen. Delen van Italië en de zuidelijke Nederlanden, oftewel België. Dat hoort dus bij het Habsburgers Rijk en daarover later meer. Wie moet je kennen? Nou de vader van Maria Theresia, Karel de Zesde. Hij was de heilige Romese keizer en heerste dus over Oostenrijk, Hongarije en al die gebieden die ik net noem. Maar hij was opgegroeid om de Spaanse troon op zich te nemen. 04:03 Spanje was ook onderdeel van het Habsburgse Rijk, maar die Habsburgse lijn was uitgestorven. 04:08 Je had bij de Habsburgers een Oostenrijks gedeelte en een Spaans gedeelte. 04:12 Ja, een soort franchise was dat. 04:14 Een beetje zoals de Van der Valkjes in Nederland. Maar ja, de een heeft die hotels en de ander heeft die hotels. 04:19 Ja, dan heb je ook gewoon wat om te geven aan de jongere zoon. Of een neefje. 04:23 Ja, want Karel was de jongere zoon en zijn oude broer Jozef zou de keizer van het Heilige Romeinse Rijk worden. 04:30 Alleen, Karel verloor die strijd om Spanje uiteindelijk van de Fransen. En dat was heel pijnlijk, ook omdat het een hele lange oorlog, maar ook vooral een hele dure oorlog was. Maar via de vrede van Utrecht in 1713, kreeg hij wel een riante troostprijs, namelijk de zuidelijke Nederlanden. Dus België. Oké, helaas geen Spanje voor jullie, maar hier heb je België. Dat hadden we nog liggen. En Milaan, Napels en Sardinië. 04:53 Dat is leuk. 04:54 Maar dan sterft zijn broer Jozef onverwachts. En dan wordt hij alsnog dus keizer van het heilige Roomsche Rijk. Aangezien Jozef geen overlevende zoon had. Want dat is een heel belangrijk punt voor dit verhaal. Een vrouw, of een meisje, een prinses, kon nooit heilig Rooms keizer worden. Dat was absoluut uitgesloten. En daarom is het ook een enorme teleurstelling voor Karel en zijn vrouw. Als op 13 mei 1717 Maria Theresia Walburga Amalia Christina van Habsburg wordt geboren. 05:25 In plaats van een jongetje. Het is dan ook geen feestelijke gebeurtenis. Iedereen staat bij die geboorte. Fucking fucking. Wat is dit? Want ze hadden zeven maanden, of nee, een jaar eerder hadden ze wel een jongetje gekregen. Kroonprins Leopold Johan, maar die overleed toen hij zeven maanden oud was. En dat was dus het enige zoontje van Karel VI. En ze waren dus zo vurig aan het hopen op hun zoon. Maar ze kregen alleen maar, zoals in hun gedachten had gevangen, drie dochters. Ook nog Maria Anna en Maria Amalia. 05:58 Ja, en Karel VI overwoog ook serieus om van vrouw te wisselen. Om te kijken of hij alsnog een mannelijke opvolger kon verwekken. Maar om dat voor te zijn had hij al in 1713, dus vier jaar voordat onze Maria Theresia werd geboren, al maatregelen genomen in de vorm van de pragmatieke sanctie. Hij had al vermoedens dat een zoon er niet zo goed is. 06:21 Dus hij zou hem nu de toenbare opzien. 06:26 Hij wilde regelen dat zijn troon over zou kunnen gaan op zijn... als hij alleen maar meisjes zou krijgen, op zijn oudste dochter. Maar dat was buitengewoon ongebruikelijk in deze tijd. Een vrouwelijke troonopvolger. Zeker met zo'n prestigieuze dynastie als de Habsburgers. Dus moest hij alle andere Europese grootmachten ervan... individueel ervan overtuigen dat dit een goed idee was. En dat zij dus ook... Dit zouden erkennen en zouden waarborgen dat zijn eventuele dochter... of zijn uiteindelijke dochter de legitieme troonopvolger was. 06:57 En met individueel overtuigen bedoel ik omkopen. Hij was al failliet door al die mislukte oorlogen in Spanje. En nu ook nog moest hij helemaal geld uitgeven aan die omkoperij. En hij moest voor zijn diplomatieke concessies doen... Uiteindelijk zeiden ze, oké, we gaan hierin mee. Maar dan moet jij de Oost-Entse Compagnie opgeven. Wat was de Oost-Entse Compagnie? De Britten hadden natuurlijk de East India Compagnie. Nou, wij hadden de VOC. Maar het Habsburgse Rijk had in België de Oost-Entse Compagnie. 07:29 Het was eigenlijk hetzelfde. Alleen ze waren heel succesvol. Ze hadden op dat moment 60% van de Europese theehandel in handen. De thee was van betere kwaliteit dan wat de Engelsen en de Nederlanders verhandelden. Dus die hadden zoiets. Nou, geef jij dat maar op. En dat heeft hij dus gedaan. Allemaal voor die toezegging dat een dochter troonopvolger mocht worden. 07:48 En toen werd Engeland Theland van de wereld. 07:51 Ja, wat een offer. Hopelijk was het het waard. 07:53 Ja, nou, benieuwd hoe het verder gaat. 07:56 Maar goed, ondanks deze pragmatieke sanctie die hij met veel pijn en moeite er doorheen heeft geholpen, gekregen, werd Maria Theresia niet opgevoed als troonopvolger. Want hij hoopte nog heel lang op een zoon. En hij investeerde dus helemaal niet in haar... 08:12 successie in haar opvolging. Ze werd gewoon opgeleid als adellijke echtgenote. Dus hoe moet je opzitten en je man respecteren? Ze sprak wel vier talen. Duits, Frans, Latijn en Weens. Onverstaanbaar Duits, zullen we maar zeggen. En ze leerde dansen, zingen, toneelspelen. Maar geen onderwijs in diplomatie, in politiek, in geschiedenis of staatsfinanciën, in recht. Dat was wel iets wat ze uiteindelijk goed had kunnen gebruiken natuurlijk. Maar ze groeit uit tot een zelfstandige, zelfbewuste vrouw. 08:44 Die ook wel ergens in de achterhoofd zegt, misschien moet ik toch ooit die troon gaan bestijgen. Maar het was ook wel zo dat toen ze ouder werd, hoopte haar vader vooral dat zij snel een zoon zou krijgen. Dat werd nooit... Ze had een heel sprieterig meisje, wat haar uithuurlijking ook heel erg vertraagde. 09:04 Ze werd ook heel laat ongesteld, toch? 09:05 Klopt. 09:05 Ja, dat is ook weer zo'n ding wat dan in de geschiedenisboeken staat. 09:09 Ze zou eerst trouwen een gearrangeerd huwelijk met Leopold Clemens van Lotheringen. Als ze zes is, wordt dat geregeld. Hij is dan zestien en hij zou haar komen opzoeken, maar dan overlijdt hij aan de pokken. 09:20 Nou... 09:21 Dan maar aan haar jongere broer Frans-Stefan van Lotharingen. Dat huwelijk vindt plaats op 12 februari 1736. Een besloten geheime plechtigheid. Via een verborgen gang in de Augustinerkirche in Wenen. Maar het is wel een echte liefdesmatch. Ja hè? Ja. Dat is tenminste een silver lining zullen we maar zeggen. 09:43 Maar dan in 1740, dus vier jaar later, overlijdt Karel de Zesde onverwacht. Hij is namelijk op jacht geweest. Het is in het najaar, in oktober. Het is koud en nat en hij wil op krachten komen. Dus hij bestelt zijn lievelingsgerecht om voorgeschoteld te worden. Baddenstoelen gestoofd in Katalaanse olie. 10:02 Het gaat helemaal niet helemaal goed, want de paddenstoelen die ze plukken, er zit een groene knol allemaal niet tussen. Het enige wat je daarvan hoeft te weten is dat hij extreem giftig en dodelijk is. Dus hij valt dood neer. Het is niet letterlijk, maar hij sterft aan de vergiftiging daarvan. En de filosoof Voltaire zal hier later ook over zeggen, over dit historische recept. Het gerecht van paddenstoelen veranderde het lot van Europa. 10:28 Ja, zeker. 10:29 En Maria-Therese is op dat moment nog maar 23 jaar oud. Ze heeft enkele maanden eerder een kind verloren. En ze is nu opnieuw zwanger. Maar ze accepteert meteen deze soort van onverwachte erfenis zonder aarzelen. Terwijl er dus in wenen rellen uitbreekt. Mensen zeggen, we gaan gereageerd worden door een vrouw. Ja, dat is een heel mooie paniek natuurlijk. Voor haar kroning kon ze geen lange afstanden lopen. Dus ze laat zich hoogzwanger in een glazen draagkoets... Door Wenen paraderen. 10:58 Dan flex. 10:59 Ja, mega. En op 25 juni 1741 wordt ze gekroond. Ook nog tot koningin van Hongarije. Een heel verhaal zit daar nog achter. Maar de kroning liep vertraging op van dat deel van het Rijk. Omdat ze tussendoor van haar eerste zoon was bevallen. Alleen ze wist dus wel koningin van Oostenrijk en Hongarije. Maar niet heilig Rooms keizer. Dat kon nog steeds alleen een man zijn. Ja. 11:24 Maar goed, ja, ze bestijgt dus de troon. Ze heeft een lege schatkist. En ze ergt zich aan haar luie, corrupte ministers. Maar goed, ze hebben wel die pragmatieke sanctie. Dus in principe zit ze goed op de troon. Wat kan er misgaan? 11:38 Nou... 11:42 Vorige week vertelden we al dat Dordrecht de oudste stad van Holland is. Maar wisten jullie trouwens ook dat de bijnaam voor mensen uit Dordrecht schapenkoppen is? 11:51 Zeker door de voetbalclub. 11:52 Ja, dat weet je uit het voetbalstadion natuurlijk. Dat komt doordat twee slimme Dordtenaren in de middeleeuwen een schaap als mens verkleden. Ik vind het leuk. Om de stadsbelasting te omzeiligen. Maar ze gesnapt werden toen het dier begon te mekkeren. Daarom staan de inwoners van de stad tot op de dag van vandaag bekend als schapenkoppen. Ik ben heel benieuwd hoe dit schaap eruit zag. 12:10 Ofzo. Een spruik van stro en een jasje. 12:13 Zie hem zo in een klein trenchcoatje met een hoed op. Op de website indordrecht.nl staat een tool waarmee je kunt kijken welke schapenkop jij bent. Welk type schapenkop past bij jou en welke spots in Dordrecht sluiten daar perfect bij aan. 12:26 Ja en fun fact, in Dordrecht kun je op de heerlijke trassen ook een schapenkop biertje drinken. Maar naast alle leuke dingen die je in de stad kunt doen, is natuurlijk ook Nationaal Park de Biesbos om de hoek. Dat is eigenlijk de achtertuin van Dordrecht. En zijn jullie daar wel eens geweest? Ja, heel lang geleden. 12:42 Ik moet wel weer eens terug, inderdaad. 12:43 Ja, ik ook. 12:44 Maar ik dacht nog wel aan dat je zegt van Schaapenkoppen en de voetbalclub. Wisten jullie dat Johan Cruijff ooit één wedstrijd voor FC Dordrecht heeft gespeeld? Echt zo? Ja, als gastspeler tegen Chelsea. 12:54 Wat grappig. 12:55 Ja, grappig claim to fame. 12:56 Is Johan Cruijff toen ook in de biesbos geweest? Dat is een vraag die je zelf moet stellen. Heeft hij in een fluisterbootje gezeten op zoek naar de bever? 13:03 Ik heb wel in dat fluisterbootje op zoek naar de bever gezeten. En heb jij de bever gevonden? Ik heb het niet gevonden, maar het was verder wel echt heel erg mooi. Dus als mocht een tip omheen te gaan. Zelfs al vind je de bever niet. 13:12 Nee, het is gewoon een heel vet nationaal park. Zeker. 13:17 Dus heb je nog geen plannen die je kent? Zoek niet verder, want Dordrecht heeft alles wat je zoekt. En plan je bezoek met indordrecht.nl. Hier vind je alle leuke plekjes en activiteiten in Dordrecht. In de Biesbos. 13:33 Karel VI sterft op 20 oktober 1740. Op 16 december 1740 valt Frederik II van Pruisen. De latere Frederik II. Zij lezen je binnen. Een hele belangrijke provincie in het woorden. 13:46 Dit is wat er mis kan gaan. Gewoon meteen. Ik heb jouw geld betaald. Je had het beloofd. 13:52 Een adviseur van Karel VI had ook gezegd. Al dat geld dat je nu uitgeeft en al dat omkoop. Had je daar niet veel beter een leger van kunnen betalen? 14:00 Maria Theresias is 23 jaar oud. En het land dat ze van haar vader heeft gekregen is niet klaar voor deze oorlog. Ze zegt zelf dat ze op dit moment geen geld, geen krediet, geen leger en geen eigen ervaring of kennis heeft. Super. Super. Ja. Super. Maar dat betekent niet dat ze niets gaat doen. Frederik neemt Silesië inderdaad echt met gemak in. En biedt daarna vrede aan van. Hé, als ik Silesië krijg. 14:28 zeg jij dat ik de pragmatieke sanctie alsnog herken? Nee, nee, nee. En ze moet Silesia ook wel echt terug hebben, want Silesia is een heel, heel rijk gebied. Het is nu onderdeel van Polen, Zuidwest-Polen. En ze zegt, nee, dat moet ik gewoon terug hebben. Want een kwart van alle Habsburgse financiën kwamen uit dat gebied. Zo belangrijk is het. Allemaal mijnbouw en zo. Maar... Er zit nu bloed in het water. Dus allemaal andere Europese machten beginnen ook aan te vallen. Dus ook de koning van Beieren valt Oostenrijk binnen. 15:01 En begint wel gevaarlijk dichtbij Wenen te komen. Dus zij moet vluchten naar Hongarije. En daar spreekt ze de verzamelde edelen in de Rijksdag van Hongarije toe. En dan zit ze gewoon van... Ik heb geen leger. Ik heb geen geld. Jullie kunnen mij helpen om ons land te gaan redden. gaan allemaal verhalen later over dat ze dan met haar baby daar zou staan. Dat zijn allemaal mythes. Dat ze dan als emotionele chantage gebruikt. Wat er echt gebeurd is, is dat er achter de schermen... een deal was gemaakt met de Hongaarse adel. Dat ze allemaal privileges krijgen. 15:32 En dat ze allemaal belastingvoordelen krijgen. En in ruil daarvoor krijgt ze nu een leger van hem mee. Dus het is eigenlijk gewoon keiharde diplomatie. En dat spel speelt ze goed. 15:40 Maar dit is ook het begin toch van wat ik over haar heb gelezen. Zij heeft haar rol als moeder. Dus moeder van het land en moeder van het leger. En moeder van de zestien kinderen die ze uiteindelijk krijgt. Zestien. Zestien. Ze is gewoon non-stop zwanger. Dat vent zij ook heel erg uit. Dat is haar PR, verdienmodel. 15:56 Ja, maar ze laat ze allebei naast elkaar bestaan. Dus dat vond ik ook wel interessant. Dat ze dus aan de ene kant laat zichzelf ook afschilderen te paard. Dus ook bij haar kroning in Hongarije komt ze ook aanzetten met... 16:05 Een paard zelf met haar benen aan allebei de kanten van dat paard. Heel onvrouwelijk. Zwaard op haar heup. Maar aan de andere kant is ze dus de moeder van het Rijk. Dus ze weet die twee, de militante koning. Kan ze ook spelen als het nodig is. Maar ze is dan ook de moeder. Die zacht is en verzorgend. En voor wie je toch op wil komen. 16:22 Ze kan de glazen draagkoet nemen. Of gewoon op paard met zwaard komen. 16:26 Dat zijn de opties. 16:28 Dus heeft hij legers. Maar dat is eigenlijk net te laat. Want Praag wordt ingenamen door Beieren. En de Beierse koning laat zich het jaar robkronen tot de heilig-Roomse keizer Karel VII. Dit is voor het eerst in 300 jaar dat een niet-Habsburger er met die titel van doorgaat. Disrespect. Dit is wel echt mad disrespect. Dus daar moet ze ook wat tegen doen. Twee dagen later valt München. 16:52 Het is de hoofdstad van Beieren, pakt ze gewoon keihard in. En daarmee zal Karel VII de rest van zijn korte leven uitzitten in ballingschap in Frankfurt. Dus gewoon, oh jij pakt mijn kroon? Oké, kan je weten ook. En hij sterft dus in 1745. En dan zit Maria Therese van, oké kom maar hier met die kroon. Terug in de familie en ze geeft hem dan aan haar man. Want zij mag hem zelf niet krijgen. Dus haar man wordt de Heilig-Romse keizer Frans I. 17:18 Was niet een hele slimme man, hè? Hij krijgt op een gegeven moment tijdens de oorlog een pervel over een leger. Dat vond ik niet goed. 17:25 En voor de rest spendeert hij eigenlijk zijn tijd met minnaressen. En een natuurhistorische collectie. Ik vond hem een beetje de prins Hendrik van de 17e eeuw. 17:33 Van de 18e eeuw. 16 kinderen en een tijd en energie hebben voor minnaressen. 17:37 Wat een hengst. 17:41 Zo dom. 17:42 I was not chosen to lead, but to breed. 17:48 Goed. Hij was zijn Gramps keizer. Heel mooi. Maar dat is natuurlijk ook vooral omdat zij zich dan keizerin kan doen. Want hij is niet aan het regeren. Nee. Ja. 17:59 Dus dat is heel fijn. Daarmee is de keizer de kroon terug in de familie. En na jaren vechten wordt hem in 1748 in Aken vrede gesloten. Ze heeft Chilesië niet kunnen heroveren. Maar wonder boven wonder heeft ze wel de rest van haar rijk in stand kunnen houden. En haar grip op het land kunnen verstevigen. En ze wordt nu geaccepteerd door de rest van Europa. Dus... 18:21 Ze heeft wat verloren. Maar ze staat er best wel stevig voor. Ze heeft het goed gedaan. Zeker met iemand die niet voorbereid was. En een land in zo'n slechte staat had. 18:33 Over pragmatieke sancties gesproken. We moesten even van studio wisselen. Maar goed, we zijn er weer. 18:38 Als je luistert met alleen audio heb je er niks van gemerkt. Maar voor de mensen die kijken met beeld. Hi, we zitten in een andere studio. We kwamen even iets doorheen. 18:45 Omgeert Mark te citeren. Waar waren we gebleven? 18:48 Waar waren we gebleven? Er is dus inderdaad vrede gesloten. En Maria Theresia kan zich nu op binnenlandse zaken gaan richten. Haar vader had dus het rijk verwaarloosd, berooid achtergelaten. En als ze dus ooit Silesië wil heroveren, dan moet ze haar land gaan hervormen. Dus sterker en efficiënter maken. En ze start met belastingen. Dit is ook hoe ouderwetstaten in de 18e eeuw nog zijn. Daar gaan we een hele Franse revolutie voor krijgen. Maar zij moest elk jaar weer in overleg gaan met edelen en bestuurders over de belastingen van dat jaar. 19:21 Elk jaar weer. Dus je had gewoon geen meerjarenfinanciën. Je kon geen meerjarenplan maken. Dus dat is klaar. We moeten nu gewoon voor elke tien jaar de belastingen vastzetten. Dat ik gewoon weet waar ik aan toe ben. Daarmee verdubbelt ze toevallig ook haar belastinginkomsten. Dus de belastingen gaan ook omhoog. Maar dat geeft een soort stabiliteit waarmee ze nu verder kan groeien. En ze groeit daarmee haar leger ook naar 100.000 soldaten. Dat is echt best wel groot in deze tijd. En ze doet dus eigenlijk best wel veel om die staat efficiënter te maken. 19:51 Om meer ambtenaren aan te nemen. Dus ze vervolgt het echt meer tot een soort moderne eenhuidsstaat. En dat gaat dus niet om idealen. Ze is geen verlicht monarch zoals bijvoorbeeld Frederik de Grote of Catharina de Grote dat zijn. Totaal niet. Het is gewoon een bittere noodzaak voor haar om die staat weer op orde te krijgen. Zodat ze ook tegen Frederik de Grote op zou kunnen. Maar op buitenlands gebied gebeurt er in 1756 iets heel engs. 20:17 De afgelopen decennia was Oostenrijk de bondgenoot van Groot-Brittannië. Dat ging prima. Ze hadden dezelfde belangen. Het ging lekker. Want ze waren ook allebei aardsvijanden van de Fransen. Dus dan heb je Frankrijk ingesloten tussen landmacht en zeemacht. Helemaal goed. En wat doen de Britten dan verdomme? 20:39 Ga een bondje aan met Frederik de Grote. Met Pruizen. Dus zij denkt. Dit kunnen we niet hebben. Want dat is mijn grote vijand. Mijn nemesis. Dus wat ze dan doet. Is oké. 20:53 Britten, als jullie het zo willen spelen, ga ik met jullie vijand een bondje aan. Dus ze stuurt een brief naar het Franse Hof van vriendschapsverzoekje. En ze versluiten dan het verdrag van Versailles. Niet dat verdrag van Versailles. 21:07 Ook niet dat verdrag van Versailles. 21:10 Dus de Britten hebben door een diplomatieke misstap eigenlijk twee continentale groopmachten bij elkaar gebracht... Tegenover de Britten. Want datzelfde jaar wordt het oorlog. Dus dan heb je Frankrijk en Oostenrijk samen met Rusland aan één kant. En die staan dan tegenover de Britten en de Pruisen. En het wordt een oorlog die over de hele wereld uitgevochten wordt. Dus van Europa tot Noord-Amerika tot India. Dit is ook heel belangrijk. Bijvoorbeeld de jonge George Washington doet zijn eerste militaire ervaring op in deze oorlog. 21:40 Dit is de zevenjarige oorlog. Dus dat verandert ook heel veel in Noord-Amerika en leidt eigenlijk direct tot de Amerikaanse revolutie. Dus dat komt eigenlijk van deze diplomatieke breuk en de onderhandelingen van Maria Theresia. Dat is ook zo'n dominosteentje in de geschiedenis. Grappig hoe dat werkt. En het gaat in het begin van de oorlog erg goed voor de Oostenrijkers. Dus ze hebben een nieuw leger. Ze hebben keihard getraind. Dit is het moment. Silesië gaat heroverd worden. Dus het tenderen daardoor heen. Gaat heel lekker. En dan moeten we even terugdenken aan onze aflevering over Catharina de Grote. 22:13 Je had daar Tsarina Elisabeth. En die overlijdt. In 1762. En dan komt Peter de Derde aan de macht. Dat is de man van de latere Catharina de Grote. 22:25 En hij was een gigantische fan van Frederik de Grote. Hij was echt idolaat van die man. Russische leger staan in Brandenburg. Nadere Berlijn. Pruissen is verslagen. 22:40 Oostenrijk zit ook van yes, we hebben ze. We gaan ervoor. We moeten alleen die knock-out punch geven. En op dat moment, dit noemen ze het mirakel van huis Brandenburg, sluit Rusland vrede. En sluit zich bij de Duitsers aan, of bij de Pruizen aan in de oorlog. 22:54 Fucking fanboy. 22:56 Dat is heel dom. Dit gaat hem zijn troon en zijn hoofdkosten uiteindelijk. Dat hebben we in de aflevering van Katharina de Groot allemaal uitgelegd. Maar Frederik heeft dus ineens zijn oostflank vrij. Kan terugslaan, herover Tjulesië. En de zevenjarige oorlog verandert uiteindelijk niets van de kaart van Europa. Dus over de hele wereld heeft het hele ingrijpende consequenties. Maar in Europa is het gewoon honderdduizenden mensen zijn de dood ingejaagd. En de grenzen liggen op precies op dezelfde nek. 23:27 Wij hebben deze week een boekentip voor jullie. Dat eigenlijk heel goed past bij onze fascinatie voor mensen die terechtkomen in buitengewone historische omstandigheden. Het heet Onder de Radar. Het levensverhaal van oud-marinier Dennis Kok. 23:41 Dennis Kok heeft ruim 20 jaar bij het Korps Mariniers gediend. Dus dit is geen verhaal van nou ja, ik heb ooit per ongeluk iets spannend meegemaakt. Nee, hij neemt je echt mee van die beruchte loodzware opleiding, waarin je fysiek en mentaal tot het uiterste gaat, tot op missies en operaties over de hele wereld. Het is echt een heel persoonlijk verhaal over wat zo'n leven werkelijk van hem en van zijn gezin vroeg. 24:05 Ik heb heel veel boeken gelezen in dit genre, maar dit is echt een bijzondere. En natuurlijk zitten er scènes in die leest alsof je een Tom Clancy thriller leest. Geheime operaties in de hete woestijn van Kuwait en Irak. En onder water een piratenschip naderen voor de kust van Somalië. Maar juist ook zijn observaties over dingen eromheen maken het bijzonder. Dus over discipline, kameraadschap, doorzetten als je al lang op bent. En over hoe je onder enorme druk toch beslissingen moet en kan nemen. Dus als je zin hebt in een boek over spannende missies, persoonlijke verhalen en een inkijkje in een wereld die voor de meeste van ons normaal gesproken totaal gesloten blijft, dan is dit er eentje. 24:44 En ik ga het sowieso ook cadeau doen aan mijn vader, want die is binnenkort jarig. Alleen hoort dit nu, want ja, oeps. Nou ja, geen verrassing meer. 24:53 Onder de radar van Dennis Kok is verkrijgbaar bij je lokale boekhandel of via je favoriete online boekhandel of dus via een cadeau van je zoon. Ja. 25:04 TV Gelderland 2021 25:07 Tom, deze week op Podimo een heerlijk verhaal van jou. 25:10 Ja, over de grote Duitse filosoof Friedrich Nietzsche. Vooral bekend om wat donkerbruine ideeën... zoals de wil tot macht en de ubermensch. De nazi's liepen ook erg met hem weg. Maar ik leg in de aflevering uit waar dat vandaan komt. En dat er eigenlijk helemaal niks van klopt. En dat het misschien door zijn zus komt dat we hem zo negatief herinneren. Maar het is echt een fascinerend levensverhaal... dat door de Oostenrijkse Alpen gaat in Italië... En allemaal heel veel interessante ideeën. 25:38 Zeker. En dus echt voor alle luisteraars die denken Nietzsche ken ik wel. 25:43 Die ken je dus helemaal niet. 25:44 Nee, die ken je niet. Nee, het is echt een fantastische aflevering. 25:47 Je weet Nietzsche. 25:49 Oh! 25:53 Dat deze week op Podimo. 25:58 Tom, jij stipte het al aan. Maria Theresia was ook een vrouw van hervormingen. Een vorst van hervormingen. En ze was inderdaad geen... De verlichting begint nu op te komen. Er zijn dus inderdaad heel veel staatshoofden... die zich daardoor laten inspireren. Dat is bij Maria Theresia inderdaad niet het geval. Maar ze zal wel Europa... ook op deze manier echt onherstelbaar veranderen. Maar ook echt... voor honderden jaren. En dat is echt heel bijzonder als je daar even induikt. 26:29 Hoe ze dat deed was eigenlijk... zij maakte van dat Habsburgse Rijk echt een multinational. Want zij haalde uit alle hoeken van haar rijk... de meest bekwame mensen naar zich toe. Daar liet ze zich adviseren. En daardoor kon ze dan goede veranderingen doorvoeren... En dat waren dus echt mensen uit alle windstreken. Die kwamen uit Saxe. Er zaten ook een paar pruizen trouwens tussen. Er kwamen mensen uit Nederland. En zo voert ze een aantal veranderingen door. Onder andere in 1742 richtte de staatskanselarij op. 27:03 En dat is eigenlijk dus een soort buitenlandse zaken. Er was nog helemaal geen, dat deed zij, maar er was nog niet een ministerie voor. Dat had ze nu. Dit was de kanselarij die verantwoordelijk was voor buitenlands bereik. 27:14 En daarmee zit ze eigenlijk alles klaar voor Metternich, die een eeuw later heel Europa domineert vanuit de staatskamp van Rij. 27:20 Ja, en ze maakt dus dat nieuwe belastingstelsel. En een van de belangrijkste dingen die ze doet bij dat standaard belastingstelsel dat ze invoert, is dat zij voor het eerst in de geschiedenis ook geestelijke en de aristocratie belasting laat betalen. Dat hoefde daarvoor niet. Want je was je vrijgesteld van als... 27:40 Daar zijn revoluties over gevoerd. En zij doet het gewoon. 27:45 En dat is fantastisch. En om dat goed in kaart te krijgen. Je moet belasting betalen over de grond die jij hebt. Maar dat was ook nog nooit vastgelegd. Hoeveel grond mensen hadden. Dus dan wordt het Theresiaans kadaster opgericht. En dat is een belasting- en grondregister. Waardoor dat hele Habsburgse Rijk in kaart gebracht moet worden. Wat is van jou en wat is van jou. En als dat van jou is. Dan moet je daar belasting over betalen. En dat werkt dus als een tierenleer, want daardoor krijgt ze dus veel meer inkomsten. Ze moeten dan ook een soort van officiële verklaring afleggen van oké, dit is mijn land en dit is van mij, want anders kun je er geen belasting over doen. 28:22 Dus dat wordt ook een soort van enorme schat voor huidige historici en genealogen om te kijken van hoe zag de wereld er toen uit. 28:31 Dat je gewoon een soort snapshot hebt van die tijd. 28:33 Ja, het is niet heel accuraat. Want ja, mensen mochten het zelf gaan opmeten. Dus het is een beetje zo van... Ik denk zes... 28:42 Eén, twee, veel. Ja, precies. Ik heb drie passen gezet. Wat zijn die passen? Hoe nou? 28:46 Oké, maar toch, maar toch. Je zei ook al, ze hervormt ook het leger. En dat modelleert ze wel naar het Pruisjes leger. If you can't beat them, join them. Vond ik heel slim. Ze maakt dat leger inderdaad twee keer zo groot. En ze richt in 1751 de militaire academie in Wenen op. Dat is nog steeds de oudste militaire academie ter wereld. Wat ze ook doet... Al die gebieden in haar rijk houden hun eigen juridisch systeem. Dat werkt natuurlijk voor geen meter. Weet je, als je voor het ene vergrijp... kun je in het ene deel van het Roomsche Rijk opgehangen worden... en in het andere Roomsche Rijk kom je er met een geldboete vanaf. 29:19 Dat kan niet, dat kan niet. Het Habsburgse Rijk bedoel ik. Dus komt daar de Constitio Criminalis Theresiana uit 1768. En dat moet dus een soort nieuw uniform strafwetboek... voor Oostenrijk en Boheme worden... 29:35 Dat is het ook geworden. 29:37 Maar wat het ook is geworden... is een van de meest gedetailleerde... en expliciete handleidingen voor marteling. Want er stond dus ook precies in... voor rechters en beulen... van oké, als dit dus is gebeurd... dan mag je dezegene ten dood verloren rijden. Dat mag je dus op deze manier doen. Niet anders. 29:52 Je mag hem in een tonnetje stoppen en dicht spijkeren, maar wel met zes spijkers. 29:56 Ja, precies. 29:56 Maar dat is fascinerend aan haar dat ze dus zo een moderne vorst is. Maar dat ze ook echt op zo'n scharnierpunt in de geschiedenis staat. Dat ze ook heel vroeg modern is nog steeds. 30:06 Dit is dus een van deze. Het gaat dus allemaal over duim en been schroeven en over de pijnbanken, geestelingen, martelingen met vuur, hoe dat dan mag. 30:13 Maar het is wel universeel. 30:15 Gelijke monniken, gelijke kappen. Maar dit is dus een van de dingen die haar zoon... meteen na haar dood afschaft. Die gaat het meteen herzien. Deze, moet ik het nog een keer zeggen... Constitio criminalis thresiana. Want wat dat betreft... die marteling is gewoon niet meer van deze tijd. Maar wel het idee... Iedereen gelijk. Dat blijft gewoon staan. Wat zij ook doet is. Dat zij een besluit neemt. Voor betere straatverlichting. In heel het Habsburgse Rijk. 30:46 Vond ze te donker. Zij zorgt er ook voor. Dat de mensen in Habsburg allemaal. Huisnummers krijgen. Je moet het natuurlijk. Je moet dat land in kaart brengen. 30:58 Als je iemand op belastingaangifte moet sturen. Moet die wel bij je terecht kunnen komen. 31:02 Wat ze ook heeft gedaan wat heel groot is, zijn de medische hervormingen van het Habsburgse Rijk. En die zijn grotendeels gedaan onder leiding van een Nederlander. En die Nederlander heet Gerard van Swieten. Die is geboren in Leiden. En die studeert daar onder andere geneeskunde. En is echt de rising star van de Universiteit Leiden. Wordt opgeleid door de grote boerhaven. Promoveert ook bij hem. Maar van Zwieten is een katholiek. Dus die kan nooit hoogleraar worden in Leiden. Want Leiden is een protestante stad. 31:34 En daar is hij best wel verbitterd over. Want Boerhaven stelt het niet eens voor. Het kan gewoon niet. En vanaf dat moment. Beginnen de Habsburgers een beetje aan hem te trekken. In 1742 overlijdt de hofarts. 31:47 En dat was ook een leerling geweest van Boerhaven. Dus toen zei, weet je nog iemand? Ja, dan weet ik wel iemand. Doe maar Gerrit van Swieten. Nou, die wilde eerst niet. Maar dan heeft de keizerin heel erg veel... heeft hem een beter salaris beloofd. En die zegt, we betalen je verhuizing. 31:59 Ze zijn echt de expats van de 18e eeuw. Nee, 18e. 32:03 En die man wordt dus in 1745... de lijfarts van Maria Theresia van Oostenrijk. Fun fact. Deze Maria Theresia en haar kinderen... zitten ook allemaal heel dicht bij Mozart. 32:13 En de zoon van van Swieten... Die raakte dus heel goed bevriend met Mozart. Die was dus, nou mag jij hem inkoppen. Een vriend van van Zwieten. 32:23 Oh, nice. 32:26 Dit is een oude voetbalgrap die eigenlijk niet grappig is. Sorry, die kan ik niet uitknappen. 32:30 Nee, ik zat op een ander spoor. Want toen ik dit aan het researchen was. Je hebt ook nog Maria Theresia von Paradies. En dat was de muse slash BFF van Mozart. 32:40 Hmm. Vernoemd naar de keizerin dan? 32:44 Nee, het was ook in hetzelfde tijdvak. Het is heel verwarrend allemaal. Maar ze had een visuele beperking. Ze werd op een gegeven moment blind. Maar ze was heel briljant. 32:50 Andere aflevering. Wat grappig. Die van Svieten komt dus in Wenen aan en die moet de in het slop geraakte medische opleiding weer opvluffen. Hij wordt oprichter van de Weense medische school en besluit ook tot het inrichten van een botanische tuin. Ze krijgen een laboratorium erbij en hij is eigenlijk degene die in Wenen de klinische geneeskunde introduceert. 33:13 Waar we ook met Freud weer langzamer komen. Zoveel lijntjes. 33:16 Wat dus eigenlijk betekent. Je baseert je op experimenten. En op de uitkomsten van die experimenten. En op observatie. Dat is helemaal nieuw daar. En hij zorgt dus ook. Hij herindeelt ook die hele Oostenrijkse gezondheidszorg. Zoals voor talloze nieuwe artsen. Nieuwe ziekenhuizen. Zodat dat hele Habsburgse Rijk gewoon... echt veel beter zorg krijgt dan het daarvoor kreeg. Dus dat is allemaal door een man, Gerrit van Swieten, uit Leiden. Grappig. 33:47 Wat ze ook doet, is de schoolhervorming. Daar is misschien nog wat bekendst om geworden. Wat zij doet, daarvoor waren de scholen eigenlijk grotendeels... de verantwoordelijkheid ook van de kerk bijvoorbeeld. Zonder onder de hele grote druk van de kerk. Dat haalt zij weg. Want vanaf 1774 zegt zij... alle kinderen vanaf zes jaar moeten naar school. Minstens zes jaar. 34:08 Maar dat is heel vergaand in de 18e eeuw. Dat je zegt alle kinderen. 34:12 Alle kinderen. Maakt niet uit wat voor afkomt jij hebt. Er was ook veel gemor in het Rijk zelf. Want het waren natuurlijk boerenfamilies die zeggen... Ja, leuk, zes jaar leren. Maar ik heb mijn kind gewoon nodig op het land. 34:22 Ja, dat is zes jaar aan arbeid. Schakt. 34:24 Ja. Maar die kinderen, en die krijgen dus echt op allerlei scholen onderwijs over religie. Ze leren lezen, ze leren schrijven, ze leren de basic rekenen. Ze krijgen ook les over ethiek en over economie. Dus het is niet alleen leer dit uit je hoofd, maar ook leer denken. Dus dat is ook al revolutionair. Kun je je voorstellen dat je een broerenzoon bent, ergens uit een type bohemen? Nee. En je bent gewoon gewend van mijn leven zal achter de ploeg zijn. En dan krijg je toch zes jaar les. 34:54 Fantastisch. En zo zijn er nog een aantal scholen die zij opricht. Bijvoorbeeld de Theresianum. 35:01 Dat is een onderwijsinstelling. En dat wordt opgericht om jonge getalenteerde mannen op te leiden. Om in overheidsdienst te komen. Dus een soort van diplomatenklasje. Dat bestaat nu nog steeds trouwens. En zij heeft dus ook een aparte school voor diplomaten. Dat heet de Oriental Academy vanaf 1754. 35:18 Dat is nu de Vienna School of International Studies. Dit zijn allemaal instellingen die zoveel aanzien hebben nu nog steeds in Europa. Allemaal begonnen bij haar. Zo grappig. 35:30 Wat ik nog moet vertellen. Is haar totale invloed op de infrastructuur. Want zij bedenkt dus ook. Kijk, zij verzint dat belastingstelsel. Maar je moet die belasting ook kunnen innen. En dit is nog de tijd waarin veel van die wegen in Europa. Kan nog zandwegen zijn. Het werkt niet. Ja, één model stroom. Je kunt er drie weken niet langs. 35:49 Ooit vervallen geraakt na de Romeinen. En toen hebben ze het gewoon zo gelaten. 35:53 Dus zij investeert ook ongelooflijk veel in het graven van kanalen. In het leggen van verharde wegen. 35:58 Daarmee ook in de professionalisering van de posterijen. Dat was ook echt van het niveau Likmefesje. Maar ja, als je belasting moet innen, moet je ook goede posterijen hebben. Die postkoetsen moeten over goede wegen. Dus zo legt zij wegen aan. 36:13 Het is zo grappig dat de impuls is dus, we moeten efficiënter belasting innen. En het resultaat is een kadaster, straatnummer, straatverlichting, posterijen, wegen. Omdat het allemaal daarvoor nodig is. Een modern land wordt gesticht op de impuls van het zou wel fijn zijn dat we wat meer geld hebben. 36:33 Precies. En het begon allemaal met rellen in wijnen van een vrouw als heer. Hoe gaat ze dat combineren met haar gezin? Ja, precies. 36:44 Hoe doet ze het allemaal? 36:46 Hoe doet ze het allemaal? Die moederschapstips van Maria Theresia. 36:51 De patroonheiligen van de moeders. Maar er zijn dus nog steeds wegen in België. Als je ze googelt, dan staat er nog steeds aangelegd... naar aanleiding van het wens van Maria Theresia. 37:00 Is dat inmiddels geen reclame meer? 37:02 Belgische wegen? 37:04 Het voelt soms alsof ze inderdaad uit die tijd kwam. 37:06 Ja, klopt. Nou... Waar we het ook over moeten hebben. Dit is echt een smet op haar blazoen. Want zij was devout katholiek. Devout katholiek. Ook al gaf zij dus. Zij ontnam wel de katholieke kerk. Hun privileges als het gaat om onderwijs. Maar zij was dus een devout katholiek. Ze was ook dus heel erg anti-Joods. Want zij heeft op een gegeven moment gezegd. In 1744. Alle Joden moeten Praag uit. En dat was dus ook echt in een paar weken tijd. Moesten ze allemaal Praag verlaten. Maar het gaf zoveel economische verliezen. 37:41 Dat ze op een gegeven moment weer terug mochten komen. Maar die Joodse mensen moesten zich dan terugkopen in Praag. En van dat geld werd dan weer de economie gestut. 37:49 Dus eigenlijk had het... Je mag weer uitgeknepen worden door ons. 37:53 Ja, dat was echt ongelooflijk. Waar we het ook over moeten hebben is de huwelijkspolitiek van Maria Theresia. Want dat heeft ze gewoon heel slim gedaan. Er is ook zo'n hele bekende Habsburgse zin van... nou ja, laat anderen maar oorlog voeren. Wij trouwen. Dat is wat de Habsburgers deden. Daar hebben ze natuurlijk dat leuke kindertje aan overgehouden. Wat de luisteraar vast wel kent. Want ze keken niet heel erg nauw op van... hoe dichtbij zijn wij aan elkaar verwant. Maar zoals gezegd, Maria Theresia was bijna haar hele leven zwanger. Want ze heeft zestien kinderen gekregen. Nou zijn niet alle die kinderen volwassen geworden. Maar best wel veel wel. 38:24 En... Hoewel zij zelf dus mocht trouwen voor de liefde. Met die hapsnurker. Mochten haar kinderen dat absoluut niet. Geen sprake van. Alleen haar jongste dochter mocht trouwen voor de liefde. Want dat was haar lievelendje. De anderen allemaal niet. Dus dat werd gewoon kijken. Waar moeten wij bevriend mee raken? Wat is handig? Waar hebben wij te weinig macht? Dus Jozef de oudste. Die moet trouwen met Maria Isabella van Bourbon. 38:52 Die trouwens vlak na de geboorte van hun tweede kind al overlijdt. En dan moet hij weer met iemand anders trouwen van Maria Theresia. En die vrouw vindt hij zo verschrikkelijk. Dat hij de hele tijd roept dat hij ze zo lelijk vindt. En dat hij hoopt dat ze dood gaat. En dan gaat ze dood en dan zegt hij he he nou eindelijk. Ook echt super, super goed huwelijk. Fantastisch. Leopold haar andere zoon. Die moet trouwen met een prinses van Spanje. En Ferdinand moet trouwen met een prinses uit Modena. Dat zijn dan allemaal plekken waarvan Maria Theresia zegt. Wij moeten hier de touwtjes even aanhalen. Nou, echt zielig is ook Maria Carolina. 39:24 Die moet trouwen met Ferdinand I van Napels en Sicilië. Nou, die vindt ze echt verschrikkelijk. En dat is echt totaal wederzijds. Maar dat is ook gewoon puur pragmatisch huwelijk. En je kent natuurlijk Maria Antonia. Of zoals in Frankrijk wordt genoemd, Marie Antoinette. Die wordt dus uitgehuwelijk aan Lodewijk XVI. Nou, we hebben een hele grote naam over haar gemaakt. Dus ga die vooral luisteren. Op zich was dat nog best wel een gelukkig huwelijk. Dat was niet vreselijk, maar daar kwamen maar geen kinderen van. Dat was ook het probleem. Dat op een gegeven moment Maria Theresia, haar oudste zoon, dus Jozef, richting Frankrijk stuurt om met zijn zus te praten van waarom krijg jij geen kinderen? 40:00 Waar blijft hij? 40:01 Ze was echt zo involvd in de levens van hun kinderen. Dat ze inderdaad zegt van. Wanneer ben je voor het laatst omgesteld geweest? Als jij uit de koets komt. Let je er dan wel op dat je je houding goed. Op dat soort niveaus. Zat zij kinderen nog steeds te managen van een afstand. Moet je je voorstellen dat het voor Marie Antoinette aan het hof in Frankrijk is. 40:16 Geen helikoptermoeder maar een drone moeder. 40:20 Ja en dat is sowieso. Dat is een zielig verhaal van Marie Antoinette. Wij hebben het dan ook eigenlijk geconcludeerd. Ze was gewoon de verkeerde vrouw op het verkeerde moment. Het was gewoon echt een schade. Gewoon een beetje een schade. 40:31 I'm just a girl in a world. Ja, maar dat is ook zo verdrietig daaraan. Maria Theresia had natuurlijk niet die opleiding van haar vader meegekregen. Maar die geeft ze dus ook niet aan haar eigen dochters. Dus Maria Antoinette kon inderdaad de Franse revolutie niet navigeren. Want ze had nooit geleerd hoe ze politiek moest bedrijven. 40:52 Ze had er niks van geleerd. Dat is zo dom. Nou ja. 40:57 haar eigen Frans overlijdt in 1765. Vanaf dan heeft Maria-Thérèse alleen maar zwart aan. En maakt ze haar zoon Jozef... maakt ze co-regent. Maar dat is eigenlijk niet een heel goed idee... Want ja, Frans dus, haar man, was echt een beetje de prins Hendrik. Die vond het allemaal wel prima. Jozef, dat is geen tweede vioolke aan die guy, zeg maar. Die wil dat niet. En die heeft gewoon ook een heel ander idee over hoe dat Habsburgse Rijk bestuurd moet worden. 41:27 Hij is wel veel radicaler. En waar ze bijvoorbeeld heel erg over in conflict raken, is over Polen. Want Pruissen en Rusland verzinnen op een gegeven moment... wij willen allebei een stuk van dit land inlijven. Oostenrijk, als jullie willen, mag je ook een stuk van het land. En Maria Theresia vindt dat dat kan niet. Zij zegt ook, welk recht hebben wij om een onschuldig land te beroven? Maar Jozef wil dit wel, en het is wel haar co-regent. Want die vindt, ja, maar als wij dat niet doen... dan worden die andere twee landen te groot... en dan hebben we een disbalans in de macht in Europa. Dat kan niet. 41:59 Oh nee, ik moet Polen wel innemen. 42:01 Ja, het kan... 42:03 Vaak gehoord in de geschiedenis. 42:05 Oostenrijk krijgt er dan ook een gebied met 2 miljoen inwoners bij... 42:10 Ja, Frederik van Pruijs, Frederik de Grote, gelooft ook niet helemaal dat Maria Theresia dit niet echt wilde. Want die zegt dan op een gegeven moment. Ze huilde toen ze nam. En hoe meer ze huilde, des te meer nam ze. Ik wil niet zeggen. 42:23 Hou alsjeblieft op. 42:25 Ja, maar die opdeling, dat loopt zo uit de hand dat op een gegeven moment gewoon niks meer van Polen over is. Dat het gewoon helemaal verdeeld is tussen die drie landen. Nou goed. 42:34 Maria Theresia die overlijdt in 1780. Oud. Lang op de troon gezeten. 40 jaar. 40 jaar. Dat had ze toch niet kunnen bedenken toen zij als 23-jarige op de troon werd gezet. Met nul ervaring en nul geld in de schatkist. En net een oorlog achter de rug. Dat zij in al die jaren zoveel zou kunnen hebben veranderd. En... Het was dus ook echt dat zij toen heel erg erkend werd als de grootmacht die ze was. Zelfs door Frederik de Grote, haar grote nemesis, die bij haar dood zei van, ze was op zich wel een groot leider. 43:05 Dus niet dat zij de bevestiging van Frederik de Grote daarvoor nodig had, maar het geeft wel aan. 43:10 Zelfs hij dat kon zien. 43:13 Hij had het niet hoeven zeggen. Dus dat je ziet dat ze echt een beslissende stempel heeft gedrukt. Bijvoorbeeld die belastingen en die kadasters. Dat is allemaal nog eeuwenlang gebruikt. 43:24 Maar toch gek. Dat is dan toch minder sexy. Of minder rock'n'roll. Dan zo'n verhaal van haar dochter. Marie Antoinette bedoel ik in dit geval. Waar dan hele films nog steeds over. Een hele bekende naam. Zij die zulke significante... 43:41 zaken heeft veranderd. Maar eigenlijk, ik kende ze dus niet. 43:44 Nee, en dat ook zoveel andere vorsten uit die tijd zijn de grote. Je hebt vlak voor haar de Zonnekoning. Je hebt Frederik de Grote. Je hebt Katharina de Grote. 43:54 En zij, die zich naast deze mensen staande hield, is geen de grote. Nee. Misschien ook omdat ze niet het zo uitdroeg. Ik bedoel, Catharina de Grote en Frederik de Grote waren allebei verlichte vorsten. Die modern waren en dweepten met filosofen. En schrijvers die je aan je kant moet hebben als je de grote genoemd wil worden. Want iemand moet dat voor je opschrijven. Misschien dat dat het is. Maar dat vind ik toch wonderlijk. Zij doet niet voor hen onder. En toch herinneren we haar niet. En de rest allemaal... 44:21 Je kan dus echt een grote naam zijn, ook door je daden, zonder zo als dusdanig herkend te worden. 44:27 Je kunt ook gewoon inderdaad een grote naam worden als je een lekker belastingstelsel optuigt. Ja, dat is ook belangrijk. Zeker belangrijk. 44:33 Dan was dit grote namen van de makers van Alle Geschiedenis Ooit. Wil je dat we ook een keertje over jouw favoriete grote naam hebben? Zul je dan een mail naar post-at-alle-geschiedenis-ooit.nl. En wil je doorluisteren? Vandaag hebben we bij Alle Geschiedenis Ooit op Bolleman over de wereldberoemde filosoof Friedrich Nietzsche. Ons artwork is van Hesterlinke en de muziek is van Cloak. Dit was Grote Namen. Tot in de geschiedenis. 45:00 De dood van God is het centrale probleem van Nietzsche. Hij schrijft eind 19e eeuw. God is dood en we hebben het zelf gedaan. Met vooruitschrijdende inzichten van de wetenschap... met Darwins evolutieleer, met de verlichting... hebben wij religie langzaam maar zeker aan de kant gezet... als Europese samenleving. We hebben de scheiding van kerk en staat. Maar eigenlijk hebben we de consequenties daarvan niet doordacht. Als de goddelijke basis van onze moraal, van onze samenleving verdwenen is... dan moet er iets anders voor in de plaats komen. 45:34 Wat houdt ons dan op het rechte pad? 45:36 Ja, maar inderdaad, wat houdt ons op het rechte pad? Waar moeten we onze moraal op baseren? Wat garandeert waarheid? Met een hoofdletter W over morele en politieke inzichten en waarheden. Wat garandeert het fundament van onze samenleving? En niemand heeft dat probleem echt in de bek durven kijken. tot Nietzsche. En Nietzsche die pakt dan ons ook echt bij de kraag en laat ons die back zien en zit van kijk erin. Een van zijn bekendste citaten is ook van kijk niet te lang in de afgrond, want dan staat de afgrond terug. 46:07 Zeker. Dat is ook eentje van hem. Mijn puberdagboek nog opgeschreven. 46:11 Wat je eerste vriendinnetje had uitgemaakt. 46:13 Dat is ook wel echt de fase waarin heel veel mensen niet zonder. Ik zelf eerlijk gezegd ook. Goed, daar gaan we het dus allemaal over hebben. En Tegenover die filosofie staat ook een heel markant, maar een soort van klein, ziek en eenzaam leven. Er is een gigantisch contrast tussen Nietzsche de Denker en Nietzsche de mens. Zijn hele leven blijft hij een hele obscure schrijver. Slecht begrepen, nog slechter gelezen. Van sommige boeken verkoopt hij maar vijftig exemplaren of zo. 46:41 Dat is jammer als je even de drie beste stylisten van de Duitsers. 46:44 Ja, ja. 46:46 En pas aan het einde van zijn leven verandert dat. Dan is hij zelf niet meer echt bewust erbij om dat mee te maken. En dan wordt zijn werk gepromoot door iemand die hem totaal niet begreep. Zijn zus Elisabeth. En door haar werk wordt Nietzsche de huisfilosoof van de nazi's. Dus dat is ook nog een heel ding. Zijn zus wordt soort van zijn grootste evangelist. Alleen zij is een volslagen antisemiet en racist en draait al zijn werk om. 47:24 Deze podcast klonk best leuk, toch? Ja, absoluut. Maar ik denk dat die nog leuker is als wij hem doen. Oké, deze jatten dan? Ja, prima. Vinden ze vast niet erg. Iedere woensdag jatten wij Rijn van Duizenboden en Max Bolhuis. Een podcast van iemand anders. Dus luister naar Peter Goed Gejat op je favoriete podcast. Of op YouTube. Luister dan gewoon naar Peter Goed Gejat.